Xuyên bối tỳ bà cao – Bài thuốc đông y trị ho lịch sử

Tụng truyền rằng, vào triều đại nhà Thanh (Trung Quốc), có một vị quan huyện tên là Yang Xiaolian nức tiếng khắp nơi về lòng hiếu thảo, nhân từ, đức độ. Một lần phụ mẫu ông mắc chứng bệnh lạ. Bà ho mãi không dứt, ròng rã ngày này qua tháng khác, khiến tâm phiền, lực kiệt. Thương mẹ, quan huyện tìm kiếm khắp nơi những vị danh y nổi tiếng, phương thuốc hay, bài thuốc quý về chữa trị. Nhưng bệnh tình không hề thuyên giảm. Trong lúc tuyệt vọng, may thay, có một thần y, cảm kích trước tấm lòng của quan huyện, đã xin được chữa trị cho mẹ ngài. Vị thần y đã lấy Mật ong kết hợp với một số loại thảo mộc trong bài thuốc cổ Xuyên bối tỳ bà cao (Xuyên bối mẫu, Tỳ bà diệp, Sa sâm, Ngũ vị tử…) để chế thành thuốc. Theo chỉ dẫn của thần y, bà lão kiên trì uống thuốc. Quả nhiên hiệu nghiệm. Một thời gian không lâu, bệnh tình của bà thuyên giảm hẳn. Ho dứt, tinh thần bà phấn trấn trở lại. Sức khoẻ bình phục, da dẻ hồng hào, tươi nhuận. Cảm kích, bà lão bày tỏ tâm nguyện với con trai, mong được nhân rộng phương thuốc quý này trong dân gian để nhiều người được cứu chữa như bà. Hiểu được lòng mẹ, đồng thời mong muốn vị thuốc quý không bị thất truyền, ông đã dốc sức mở nhiều cơ sở sản xuất thuốc ho, bán cho nhân dân trong vùng và tặng cho người nghèo mắc bệnh. Loại thuốc ho kết hợp Mật ong với bài thuốc Xuyên bối tỳ bà cao đã được sử dụng trong suốt thời gian lịch sử Trung Hoa.

Sau này, nhà nước CHND Trung Hoa đã chỉ đạo cho các bộ ngành y tế nghiên cứu chính thức bài thuốc. Tác dụng giảm ho, bổ phế, tiêu đờm của bài thuốc không chỉ được giải thích dựa trên những lý luận của y dược học cổ truyền, mà còn được chứng minh theo những phương pháp nghiên cứu của khoa học hiện đại. Người ta đã thấy được sự tinh tế trong cách chữa bệnh thời xưa: đem Mật ong, vị thuốc quý trong tự nhiên với nhiều công dụng: trừ ho, sát khuẩn, dịu hầu họng, mau lành vết thương, bồi bổ, kết hợp với các thảo mộc có tác dụng bổ phế, tiêu đờm, giảm ho để trở thành một phương thuốc chữa ho hiệu nghiệm. Bộ y tế Trung Quốc đã chính thức đưa bài thuốc vào dược điển Trung Quốc, trở thành bài thuốc chính thống, nhằm công bố rộng rãi. Theo sự tiến bộ của nền y dược hiện đại, nhiều công ty dược phẩm của Trung Quốc, HongKong, Việt Nam…đã phát triển bài thuốc dưới nhiều dạng bào chế khác nhau: thuốc nước, thuốc viên… Khi du nhập tới các vùng miền khác nhau, bài thuốc cũng được phát triển bằng cách gia giảm thêm một số vị thuốc, tuỳ theo đặc điểm khí hậu, thổ nhưỡng, sinh học con người, kinh nghiệm chữa bệnh của mỗi miền. Như khi đến Việt Nam, bài thuốc được kết hợp thêm Ô mai, vị thuốc dân gian trừ ho, nhằm tăng cường thêm tác dụng. Danh y Việt Nam Hải Thượng Lãn Ông đã viết về công dụng của Ô mai như sau “Ô mai vị chua, tính liễm, có thể thăng, có thể giáng, giúp thuận khí chỉ ho…có vai trò cốt yếu trong các chứng ho dai dẳng lâu ngày”. Sự kết hợp Ô mai, Mật ong và bài thuốc Xuyên bối tỳ bà cao được tìm thấy trong sản phẩm thuốc ho đông dược Bảo Thanh của Công ty Dược Hoa Linh.